jueves, 9 de diciembre de 2010

Apuntes históricos de Ares

APUNTES HISTÓRICOS DE ARES
Ares está situado no "seo dos ártabros", pobo de raza celta que a
ocupou e do que quedaron moitos vestixios, asi como doutros pobos que nela se estableceron ou por ela pasaron, atopándose no municipio varios castros. Existen tamén restos dunha casa romana e dunha fábrica de salgadura á altura do Seixo. Ademais dise que o antigo camiño empedrado, que viña desde Pontedeume por Redes e seguía a Mugardos, era unha vía romana.

Descoñécese a etimología de Ares, aínda que puidese ser fenicia xa que Ara Solis era unha cidade deste pobo en Finisterre. O historiador ferrolán Benito Vicetto afirma ser grega e que en Montefaro, monte en cuxa ladeira está a vila, habia un templo ao Sol. Fai uns anos nunhas escavacións realizadas en terreos do ex convento de terciarios de Montefaro apareceu unha pedra cun disco solar, que puidese corroborar o afirmado polo citado escritor. A devandita pedra áchase exposta no xardín museo do citado convento.

No mesmo monte hai un lugar chamado "Pena Bailadora" que sen dúbida alude a monumento megalítico celta.

Ares era o nome que os gregos daban ao seu deus de guerra Marte. Con todo o historiador Verea e Aguilar e tamén Garcia de Régaa inclínanse pola ascendencia céltica xa que AR ou ARU é de raiz céltica e indica Deus e con este nome e derivados fundaron numerosos pobos na zona que ocuparon: Ares, Areosa, Arousa, ..... que dan fé do afirmado.

Ares ten como escudo de Armas un castelo que, sen dúbida, fai referencia aos numerosos que guarnecían o seu territorio: S. Martín de Padilla e Segaño na ría de Ferrol; Sta. Mariña, S.Fernando, Raso e os que defendían a entrada do seu porto na ría de Ares. Tambíen puidese facer alusión á torre que campea no escudo dos Andrade de poderosa familia que, xunto co Cabildo de Santiago, ejercía o señorío no territorio. A Vila era pertenza do Cabildo da Iglesía de Santiago que nomeaba nela os Xustizas e demais cargos públicos aos que logo esixía conta da xestión cada catro anos nos "Xuízos de Residencia". Modernamente engadíronselle ao escudo dúas cocas sobre as almenas, paxaro que abunda na ría, segundo pódese ver no novo edifico consistorial.

De momento descoñécense razas aborígenes anteriores á celta. Deste pobo quedaron na topónimia local abundante léxico: Ixobre en San Vicente de Caamouco, parroquia do Concello; Castro e Mayobre en Ares; Castro, Cruz dos Castros na parroquia de Cervás e sobre todos eles Lubre, o lugar sacro para este pobo celta. Polo citado vese que abundan os "castros" Aínda que ningún conserva un bo estado debido á desapiadada destrución sistemática a que foron sometidos en busca de imaxinativos tesouros".

Os romanos tamén deixaron constancia do seu paso como nolo recorda a Ponte da "Ciscada" e que está sobre a vía que conducía de Ares a Pontumio (Pontedeume). Tamén a toponimia indícanos esta presenza: Coitelada, Agarrios, Outeiro, Torre, Vigo, Porto, Lago....

Os suevos tamén deixaron sinal nesta terra: “Aten” é un lugar da parroquia de Cervás, que en xermano indica pai. Con motivo dun preito entre o arcebispo Gelmírez e o bispo de Mondoñedo D.Gonzalo, sobre xurisdición en Bezoucos, arziprestazgo que comprende Ares, na avinza a que deu lugar asina como testemuña o párroco de Cervás Almóndiz, no século XII, de indubidable ascendencia sueva.

Dos árabes pouco cabe citar xa que aqui non permaneceron e só o facían nas "razias". Os historiadores fálannos dunha batalla en Pontomio con D. Fraguela e tamén en tempos de Afonso II o Casto que librou outras dúas contra os árabes nesta Comarca. Aínda hoxe subsiste na vila unha praza co nome de "Alfolí", de orixe árabe.

Os ingleses tamén apeteceron estas terras, como sucede no ano 1.719 en que desembarcaron no areal de Chanteiro, parroquia de S.Pedro de Cervás, nun simulacro de caer despois sobre Vigo. En 1.804 e con motivo do cerco de Ferrol a escuadra inglesa se enseñorea da ría chegando a carenar os seus buques no areal do Raso.

Os franceses estiveron dúas veces na Vila, no ano 1.808 e 1.823 do que hai abundante testemuño no arquivo municipal.

A Casa dos Andrade. Como queda dito, exercía o seu señorío no municipio e percibía a renda de froitos chamada "Pan de Chanteiro" que se recollía en Lubre, parroquia matriz da Vila. O máis poderoso nomeado desta familia Fernán Pérez de Andrade o "Bo" edificou na parroquia de S. Pedro de Cervás, lugar de Chanteiro a ermida de nª Sra. Da Mercé e en Montefaro o mosteiro de terciarios de Santa Catalina. Para sustento da Comunidade concedeulles a vila de Mugardos e portazgo da ponte de Puentedeume, onde habia hospital para peregrinos e capela onde debía dicir Misa a Comunidade na súa honra.

Tamén ten importancia a igrexa románica de Lubre, que era do Cabildo, e que foi parroquia ata 1.720, No seu interior hai interesantes laxas sepulcrais de familias que deron notoriedade á Vila, así como un primitivo altar pétreo. Algún historiador afirma que non debe darse demasiada antiguedad a esta edificación porque se descoñece que en 1.753 foi reedificada case totalmente polo Cabildo, porque ameazaba ruína e un dos Mestres que interviñeron na reconstrución, enviado polo Cabildo foi Francisco de Monteagudo.

Mención especial merece a colonia xudía que existiu na Baixa Idade Media en Ares, chegaron a Ares fuxindo da persecución dos Reis Católicos e establecéronse no século XV no barrio do Porto, á beira do mar, para traballar no comercio do sal, a importancia desta colonia era tan grande que ata tiña a súa propia sinagoga, da cal consérvase unha parte da estrela de David que hoxe serve de dintel dunha casa. O marqués de Lozoya e D. Ramón Menéndez Pidal citan este dato.

No arquivo municipal áchanse nomes de personaxes judios intervindo activamente na política e cultura do pobo. Achamos o nome de D. Manuel de Castro e Almeida, xudeus procedentes de Portugal e que levaban en arriendo as salinas da Vila. No ano 1.665 figuraba unha petición de Bernardo Tortora para enviar ao seu fillo Antonio a estudar ás Universidades de Salamanca, Bolonia e Roma. Figuran tamén os apelidos Coello, Calamar, Flores, Coronel e Ferro, este último de Betanzos onde eran banqueiros.

En 1.673 D. Manuel de Castro leva en arriendo o sal en 5.000 ducados por Ares e 3.000 pola de Puentedeume.

Desde mediados do século XVIII chegaron a Ares os "Fomentadores" cataláns que introduciron procedimeintos novos para a conservación do peixe, o que contribuíu a dar un novo impulso á economía do municipio, pero esta actividade foi perdendo importancia ao mesmo tempo que o municipio perdía poboación que, buscando mellores condicións, dirixíase a Ferrol, Cuba e outros destinos.

Durante os séculos XVIII e XIX menciónanse en diversos escritos os viñedos de Ares. Entón a familia Curbeira, por 2 ferrados de viña, xa pagaba ao Cabildo de Santiago, en 1756, unha galiña por foro. Co imposto sobre o viño foron establecidas as dotacións para implantación das Escolas Públicas en 1.844. A calidade destes viños era superior á dos de Betanzos, pero actualmente non hai colleita xa que, a mediados do século XIX a filoxera destruíu os viñedos da rexión e as viñas non foron renovadas.

O Ensino tivo importancia en Ares onde había un importante núcleo de fidalgos que enviaban os seus fillos á Universidade. Así achamos que en 1.646 Alonso de Leiro paga 25 ducados pola estancia dun curso na Universidade de Santiago do seu fillo Juan. O primeiro Mestre de primeiras letras de que temos noticia é Alonso de Chanteiro en 1.675 que percibia 500 reais ao ano.

Debía ser numerosa a colonia estudantil en Ares por canto achamos que en 1.656 celébrase unha festa en honra de San Roque con comedia e corrida de touros, e en anos sucesivos, por iniciativa dos Estudantes fillos desta vila ".

Modernamente e a principios de século os emigrantes da Vila na illa de Cuba fundaron a " ALIANZA ARESANA DE INSTRUCCION" (1904), Institución decana en Galicia para a Educación. Viviu unha época na que o retorno dos emigrantes que fixeran fortuna en América, empezaron a edificar na súa localidade natal novas casas, as coñecidas casas de indianos, para mostrar os logros obtidos no estranxeiro. Ademais construíron colexios e centros culturais de gran importancia arquitéctonica e cultural, que daban acceso aos seus concidadáns a un mellor futuro que o que os obrigou a eles ao exilio.

Segundo o censo de comezos do século XX, Ares constaba dunha vila, un lugar, 47 aldeas e grupos menores que reunían 4.488 habitantes de feito e de dereito 5.333. En 1909, a poboación agrupábase en 1758 edificios.

Cando se creou o moderno escudo municipal se desbotaron as armas dos Andrade e dos cabildos eclesiásticos que señorearon sobre Ares, para substituílas por un castelo, que alude á defensa das praias a finais do século XVIII. Tamén aparecen no escudo uns corvos mariños sobre os seus almenas.

Entre as familias fidalgas de Ares podemos citar aos Baamonde, da que descende o xeneral Francisco Franco pola liña materna, cuxo escudo de armas campea nunha casa da Vila. Tamén os Solloso, ilustre familia de escribanos e cóengos ten a súa casa solariega en Lubre. Mención especial merece D. Francisco Bermúdez de Castro e Sangro, señor do Piñeiro, fermoso pazo hoxe reconstruído, en San Vicente de Caamouco, que se dintinguió na loita contra os franceses en 1.808 e foi comisionado pola Xunta Suprema de Galicia a Londres para que solicitase do goberno inglés auxilio para a loita, mostra da gran estima que o rei Jacobo tíñalle, é unha tabaqueira de ouro e brillantes que este último regaloulle. Mencionaremos tamén a D. Antonio Cabaleiro, natural de Caamouco e intendente de rendas e "persoa ilustrada" na corte dos primeiros Borbóns.

Tamén cabe citar entre os fillos ilustres de Ares aos irmáns poetas D. Juan e D. Francisco Trillo Figueroa, pois naceron no castelo de S. Martín de Padilla, forte que defendía a entrada da ría de Ferrol en termos de Ares, onde o seu pai era castelán. D. Juan é autor de genealogías e D. Francisco dun poema épico sobre a xesta do Gran Capitán en Italia: "Neapolisea".

CRONOLOXÍA

38 a.c. Aparece constatada a presenza de Julio Bruto dirixíndose por mar cara a Betanzos.

Século V

d.c. Invasión sueva, constatándose cara a mediados do século IX a presenza de suevos nas costas aresanas.

884 Chegada da primeira expedición de viquingos ás costas aresanas; logo dun ano, o rei Ramiro I, O Monxe, fíxoos reembarcar queimando aos daneses 70 naves.

997 Os aresanos volven alarmarse debido á presenza de Almanzor en Pontedeume, despois do saqueo de Santiago, aínda que non se decidiron a vadear a ría.

1134 O arcebispo Gelmírez, de acordo co Cabildo compostelán e previo consentimento de Afonso VII, concedeu ao conde Fernando Pérez de Traba a vila de Lubre. A finais do mesmo ano, foi de novo recuperada polo arcebispo.

Mediados do s.XIV

Comeza para Ares un dos períodos de maior axitación. Enrique II, vencedor de Pedro O Cruel, colmou de honras á seu valedor: Fernán Pérez de Andrade, cedéndolle as terras que se divisaban desde a Torre de Nogueirosa ata os cumes do Cabo Prior. Foi señor absoluto da comarca.

1404 Unha peste de cólera azouta a cidade de Ferrol. Nace o voto dos ferroláns á Virxe de Chanteiro.

1690 Desembarca xunto ao castelo da Palma a princesa Mariana de Neoburgo, para casar con Carlos II, sendo acompañada pola xustiza e o pobo de Ares ata Pontedeume. En agradecimeiento concedéuselle unha cédula real (marzo 1691) pola que se eximía de levas e requisas ás xentes do mar de Ares.

1750 Comezaron a chegar os cataláns coñecidos como "Fomentadores" que introduciron novas técnicas para a conservación do peixe.

1757 Comeza a construción dun castelo na punta meridional da ensenada co obxectivo de defender a ría

1804 A escuadra naval inglesa, logo de fracasar en Doniños, fondeou ameazante na ensenada de Ares.

1805 Os ingleses levantaron o bloqueo e en Ferrol estableceuse unha factoría de máquinas de vapor. Moitos dos técnicos ingleses que alí traballaban fixan a súa residencia en Ares

1809 Desmantelamento do castelo edificado en 1757 na punta meridional da ensenada

1859-1860 Constrúese o dique con parte do diñeiro recibido pola indemnización estatal tras a guerra de Marrocos.

1904 Os emigrantes da Vila na illa de Cuba fundaron a "ALIANZA ARESANA DE INSTRUCCION", institución decana en Galicia para a Educación.

1933 Un incendio destrúe os retablos da Ermida de Chanteiro durante a noite do 28 ao 29 de xuño.

Recompilación baseada en Apuntes de D. Antonio Felpeto de Cervás


ChanteiroBlog de Romayo

http://www.restaurantebitacora.es/ ¿Qué visitar?

jueves, 4 de marzo de 2010

Cuando Chanteiro y Cervás quisieron separarse de Ares y unirse a Mugardos

Hoy es mi aniversario.

Los mismos años que tiene la denegación de la solicitud de segregación de la Parroquia de Cervás para Mugardos, pretendiendo abandonar el concello de Ares.

No conozco las argumentaciones que los vecinos de Cervás tenían para solicitar esa integración en Mugardos, pero seguro que eran varias y poderosas, en las datas de mi llegada a la vida.

Más tarde, de niño y adolescente me di cuenta de esa estrecha relación de nuestra parroquia con Mugardos. Y ahora analizando el asunto, concluyo que era totalmente válida y beneficiosa.

Actualmente las cosas cambiaron y ya no estamos en aquellas condiciones.

No obstante, volveremos en otra ocasión sobre la necesidad y los beneficios de una unidad o mancomunidad de Ares y Mugardos, como ya lo hicimos oportunamente.

Ares, siempre tuvo en abandono las parroquias y lugares alejados de su entorno urbano.

Desde Chanteiro y Cervás únicamente nos correspondía ir a Ares para trámites y asuntos dolorosos. Acudir al médico y a pagar tributos, tasas y contribuciones. También a llevar las rentas de las tierras que trabajábamos en arriendo de los caciques y pudientes explotadores.

En cambio, con Mugardos era la relación cordial, social, grata y beneficiosa. Era el paso obligado para acudir a Ferrol en las lanchas de pasaje. Allí se iba a trabajar, comprar, estudiar, divertirse y aprender.

Desde Cervás o Chanteiro "ir a la plaza" era ir al mercado mugardés a vender o comprar. Se llevaba la leche, huevos, gallinas, conejos, patatas, hortalizas, piñas y hasta lotes de tojos. Y se traía pescado y poca carne - sólo algún bistec para los enfermos -, manufacturas variadas como ropa, hilo, lana, zuecas, zapatillas y todo lo de mercería, además de útiles de cocina, ferretería y papelería.

Recuerdo bien mis primeros libros y lápices. También los chistes y tebeos, así como sobres de cromos para rellenar los álbumes, que nos traían los que iban a estudiar o trabajar a Ferrol.

Porque una parte importante de la gente trabajaban en la Constructora, Arsenal, Marina y el Comercio ferrolano.

Todos los días iban a pie a Mugardos y sin carretera, por los tortuosos “carreiros da Fonte do Cuco". De ahí que fuese tan añorada la construcción de la carretera de Cervás al Baño (Mugardos).

Construcción que Ares boicoteaba, pues egoísticamente no le interesaba esa relación con Mugardos con quien rivalizaba y envidiaba.

Por motivos inconfesables las autoridades de Ares se oponían y entorpecían las tramitaciones ante la Diputación de A Coruña, para la construcción de esta tan necesaria carretera a Mugardos.

Finalmente esa resistencia fue vencida y durante el mandato como alcalde de Ares del militar de Montefaro Antonio Espina Vizoso se celebró sesión municipal en la que Ares se compromete a pagar a la Diputación la parte correspondiente a la Carretera del Baño.

Pero el boicot aresano continuaba.

Más tarde, siendo alcalde Justo Montero, los vecinos de Cervás volvieron a insistir y consiguieron que la Corporación Municipal el día 20 de diciembre de 1947, aprobara por unanimidad elevar instancia a la Diputación coruñesa para que se llevase a cabo esa obra que acabaría con el aislamiento de esta parroquia tan sufrida como olvidada.

La Diputación tomó en consideración esta obra en sesión de mayo de 1948 y en 1949 se inicio el estudio del proyecto. Pero ... nada.

En 1951, los vecinos ante la pasividad de las autoridades, comenzaron por su cuenta la extracción de piedra en una cantera de Montefaro que trasladaban luego en carros y carretillas, para arreglar el irregular camino.

Despues por turnos, los sábados y domingos, en unas dos mil horas de trabajo, empedraron el tortuoso camino existente.

La cosa acabó siendo denunciados los vecinos ante el Juzgado. Y no llegó a mayores por la intervención del Comandante y después General mugardés Constantino Lobo Montero, que intervino ante la Diputación, la cual tramitó el 9 de febrero de 1952 la aprobación definitiva de esta vital vía, con un presupuesto definitivo de 175.000,- Pesetas, publicado en el Boletín de la Provincia número 34.

Al ayuntamiento de Ares le correspondió aportar 34.000,- pesetas y al de Mugardos 17.000,-. El resto lo aportaría la Diputación. Todos dieron su conformidad, aprobándose las gestiones el 16 de agosto de 1952.

Pasarían todavía vicisitudes y tiempo para entrar en servicio la estrecha vía provincial de Cervás al Baño.

No nos duelen prendas al decir que el centralismo aresano siempre torpedeó y boicoteó las mejoras y comunicaciones con Cervás y Chanteiro.

Actualmente parece roto el maleficio.

Pero como anécdota, podemos recordar a tal efecto que, cuando se abrió el debate para el trazado de la iniciación de la actual carretera a Chanteiro, que ahora se va reparar, a los concejales de la parroquia de Cervás que tenían que asistir al pleno municipal, se les hizo la faena de adelantar una hora el reloj de la casa consistorial.

Cuando llegaron a la reunión el pleno ya se había celebrado con su ausencia. De nada sirvieron las protestas de que hora era o no era. El centralismo aresano esgrimió astutamente de que ellos se regían por la hora que marcaba el reloj del Ayuntamiento.

¡Así se escribe la historia!

lunes, 4 de enero de 2010

Recordando los bailes del "Salón LA PALMERA" de Chanteiro

La casi única forma de diversión antiguamente eran los bailes.
En toda la comarca había salones de baile. Los había en Mugardos, Seixo, Maniños, Franza, Simou, A Pedreira, A Redonda, ..... en Ares entre otros funcionaba muy bien el "Salón Campoamor" del Bar "Parrocho".
En cada sitio hasta había varios, En Cervás estaban el de María Balbina y después el "Ideal Salón" de "D. Ramón de la Camelia" y en algunas ocasiones también en el "Centro de Instrucción Protección y Recreo".
Asimismo en Chanteiro llegaron a funcionar dos simultáneamente: el de Filomena y el de Peinado.

A éste último, llamado "SALON LA PALMERA" es al que vamos a referirnos, pues fue el que más tarde dejó de funcionar, bien entrados ya los años sesenta del pasado Siglo XX.
Era propiedad de navarro Sotero Peinado, soldado que casó con la chanteiresa Dolores Rey (da Fonte) y que además tenían tienda de ultramarinos y tasca.
Más tarde el negocio pasaría a regentarlo su hijo Glicerio, el que también tuvo los Altavoces y Amplificación de Orquestas. Posteriormente sería atendido el salón de baile por Juan Cartelle da Tenda de Filomena y ya, por último pasó a Manolo Doce "O Cané" y su esposa Paca Mosquera "A Coreana".
Varias generaciones de madres e hijas encontraron en este baile el contacto con sus parejas, tanto locales como forasteros. Porque a Chanteiro acudían "mozos" de todo el contorno comarcal. También antiguamente muchos soldados de los destacamentos y baterías.
Precisamente con estos soldados hubo alguno que otro percance, tal como se refleja en los recortes de los periódicos "El Pueblo Gallego" de 16-IX-1932 y "El Obrero" de fecha 5 de diciembre de 1932, en plena República. Y es que por aquella época funcionaba un sistema que se llamaba "ceder o lote", consistente en que cualquiera podía dirigirse al mozo que bailaba con una moza solicitándole que le dejase seguir bailando con ella. ¡La cosa tenía miga!, seguramente eran reminiscencias del "derecho de pernada"

Las jóvenes iban al baile acompañadas de sus madres, que se sentaban en los bancos que rodeaban la pista de baile y estaban atentas a todo lo que sucedía, además de vigilar con quienes bailaban y sus actitudes y deslices.
Los bailes eran entrañables y familiares, porque empezaban temprano, en verano con sol todavía, la gente que no entraba se quedaba mirando por la puerta y las ventanas.
En ciertas épocas, como carnavales había "sesiones infantiles" por la tarde. Aunque las madres acudían con sus niños incluso en el "colo", que luego soltaban por la pista en el "descanso" y los que ya eran mayorcitos jugaban y bailaban entre ellos en una plaza adyacente que se le llamaba "la pasta" al lado del local de baile.
El salón tenía ambigú ( el "bochinche") para tomar bebidas, pero no había servicios higiénicos. Se adornaba con flores en jarrones de pared y se echaba cera en el suelo de madera. Por carnavales se adornaba con banderitas, cintas y serpentinas de papel de colores. En los espejos de pared se escribía con jabón el anuncio de las próximas sesiones y otros avisos.
Las chicas esperaban a que las sacaran a bailar o bailaban entre ellas al agarrado que era lo que se usaba.
Los mozos, que normalmente estaban tomando material en el "ambigú", se ponían de acuerdo entre dos para ir a solicitarles a las chicas que bailasen con ellos como pareja.
Se consideraba un "desaire" o "faena", el que se les negase bailar. Algo que ocurría a veces, pero luego las que negaban el baile, normalmente ya no bailaban esa pieza tampoco con otros, porque esto podía ocasionar líos de celos.
Había un intermedio de la sesión de baile. Era el "descanso" para los músicos y para que la gente saliera a "refrescar", es decir a pasear fuera o tomar algo en los bares de "Casa Pitón", "Bar Buenavista", "Casa Juan", "A Lareira", ......
Algunos aprovechaban para ir cenar y otras parejas paseaban por la oscuridad para sus arrullos y arrumacos. Después volvían al baile y los que llegaban de novedad solamente pagaban media entrada.
Muy antiguamente los bailes eran con "organillo" mecánico de manivela, pero después ya era música en directo. Los músicos eran locales o de cercanías.
Venían a pié cargados con sus instrumentos los "Mesías" de Mugardos, Benito Mesías de Mariocos de Cervás que tocaba el violín, otros con acordeón como Juan de Cervás o Simou, etc. etc.
Después hubo una época que se traían infantes de la Banda del Tercio de Ferrol y finalmente se acabó por tocar en los bailes sólo dos músicos: el batería y otro.

Fue famoso en Chanteiro Juan Piñeiro "O Loco" de Pontedeume, que manejaba el saxofón de manera admirable. Tenía un instrumento viejo que se averiaba con frecuencia y tenía que arreglarlo colocándole clips, bandas de goma y papel de fumar como frisa de botones y teclas. Era una persona muy entrañable en Chanteiro y tocaba, tocaba, sin parar hasta la hora que fuese.

(NOTA: Aportación que me hace en un COMENTARIO muy amablemente Suco Novo, insertado al final y a quien agradezco su colaboración y sus ánimos que recojo con agrado.)

" Este virtuoso se llamaba en realidad Juan; Juan Piñeiro. Su madre trabajaba en el café Martiño de Pontedeume.

Juan Piñeiro era un solista virtuoso. Su padrino formaba parte de aquel grupo de músicos de la banda de Infantería que solían amenizar, en sus días libres, los bailes. Posiblemente fuese su padrino quien lo presentase en el salón La Palmera.

Aclarar para los más jóvenes que el conocer a Juan Piñeiro con el apelativo de "O Loco" estaba ligado a la gran pasión que ponía en sus interpretaciones y puestas en escena, encandilando al auditorio (eran ellos los que "enloquecían"). Y seguramente ese apelativo de "O Loco" era desconocido para el resto del mundo que se extiende más allá de Cervás.

Juan Piñeiro, era un gran y apasionado solista, un virtuoso y enamorado de la música; posiblemente un genio al que ninguna partitura consiguió meter en cintura y con las que tan mal se llevaba. Por eso tocaba de oído, sin solfa.
En la memoria de algunos viejos todavía resuenan los ecos del saxo de Juan Piñeiro acompañando a la privilegiada voz de Manolita Pita......"


Otro solista recordado fue "Pepiño do Acordeón" de Neda, que tocó también durante años. Venían ya por la tarde, comían aquí y se quedaban a dormir en alguna casa. Normalmente se hospedaban en "Casa Juan".

En el Salón "La Palmera" fue donde empezó a hacer sus "pinitos" y destacar la vocalista local Manolita Pita. Y fue precisamente el director de las Orquestas donde ella alcanzó fama, el Maestro Gumersindo Leira, que acabó viviendo con ella en Chanteiro el que puso remate a los bailes de Chanteiro con su saxofón histórico, durante muchos años hasta que cerró el salón "La Palmera".
El saxo de Gumersindo acabo finalmente vendido al músico chanteirés "Pepe Coira", que volvió a sacarle brillantes notas, tal como reflejamos ya en otro lugar.

El asunto de estos bailes rurales fue decayendo con la mejora de las comunicaciones y los medios de transporte y locomoción. La juventud empezó a desplazarse a otros lugares, el mundo se hizo pequeño y empezaron otros lugares de diversión como Salas de fiestas, Pistas, Discotecas, y otros sitios de esparcimiento multitudinario que fueron abriendo por la comarca de Ferrol y Pontedeume (El Perla, La concha, El Wyllas, Los Pinares, Rey Brigo, Zeus, .....)

martes, 15 de diciembre de 2009

“Juanito de CHANTEIRO” e as Festas Patronais


”Juanito de CHANTEIRO” chamábase Juan Solla CHANTEIRO e debeu nacer ao final da segunda metade do Século IXX.

Era un dos poucos veciños que levaban o apelido CHANTEIRO. O último que recordamos foi o seu sobriño Angel Solla CHANTEIRO “Gelino”, falecido fai apenas uns anos. Este apelido, con todo, segue existindo noutros lugares e sobre todo na Arxentina.
”Juanito de CHANTEIRO” era un personaxe popular nos tempos da nosa xa afastada nenez e adolescencia.
Padecía certa deficiencia psíquica, frecuente na época. Vivía cos seus familiares na Cacheneria chanteiresa e pasaba a maior parte dos días metido no monte, apastando as vacas e recollendo l
eña e piñas. Tamén recollía raices de "zarzaparrilla" na zona do "Cruceiro" de Chanteiro, para vender as farmacias
Era coñecido e tiña amizade cos soldados das baterías de costa de Segaño e Coitelada, os cales facíanlle obxecto de chanzas, bromas e chirigotas. Pero é que a Juanito lle agradaba todo isto.

Gustábanlle tamén mirar as mulleres e éstas disfrazábano polo Antroido e levábano nas súas comparsas. Vestido de oso e amarrado cunha corda, as mulleres dicianlle: ¡dá un saltiño, Juanito!. E Juanito saltaba o tempo que dicía ¡qué te trisco!.

Chegou a ter unha noiva, que era unha criada de cociña nunha casa de Montefaro e que lle dicían "A Paraxoia"

Pero Juanito tiña tamén unha afección musical: tocar o tambor.
Ata o levaba o “Monte
do Cabalo”, onde practicaba mentres coidaba as vacas. Por veces levaba unha folla de papel a modo de solfa que colgaba nun toxo, coma se estivese lendo a música e en certas pasaxes da súa percusión repetía aquilo de “agora teño que redobrar”.
Juanito xunto co gaiteiro Albino Rebón, formaban un dúo que tocaba nas alboradas das festas patronais; non só da parroquia se non que tamén os chamaban doutras localidades da comarca.
Albino Rebón, como unha maioría de homes da época había estado nas Américas.
De regreso e cun “parche pirata” nun ollo que tiña baleirado, dedicábase aos labores propios dunha casa de labranza. Pero temén instalou nunha
adega unha fragua de carbón “A forxa” onde facía traballos de ferreiría.

Varios días á semana, á tardiña xa, sacaba a súa “gaita grileira” que él chamaba “a gaita do peto” polo seu pequeno tamaño. E alí na “eira de mallar o trigo” ensaiaba as suas tocatas con Juanito de CHANTEIRO.
Xuntos, tocando nos seus percorridos polos primitivos camiños de terra, pasaron multitude de peripecias anécdotas e feitos curiosos.

=========================

Incluímos algunhas fotos antigas das festas patronais. Das poucas que debe haber desa época, porque ninguén tiña cámara fotográfica e os fotógrafos profesionais non viñan a CHANTEIRO por estar moi mal comunicado. Unicamente polos días de festa, que recordamos os “fotógrafos do paxariño”, co seu trípode e cámara con manga de onde extraían o cliché para o seu revelado instantáneo que efectuaban nun prato con auga e acedo. Conservamos algúns destes retratos amarelados e deteriorados.
A primeira foto debe ser a máis antiga, por canto o encintado das pedras con cal, da porta románica da ermida, parece como máis recentemente realizado.
Na seguinte as liñas de cal xa están máis deterioradas pola choiva e o tempo. Tamén a mata vexetal que crece entre as pedras está máis desenvolvida.

O gaiteiro que aparece nestes festexos podería ser Albino Rebón nos seus anos novos, aínda que sen Juanito. Pero podería ser seguramente algún outro de fóra do lugar, porque aquí estaba “O tio Cucheiro” que tocaba a gaita pouco e ao que lle puxesen de mote “O tío Carmiña”, porque soamente sabía tocar a peza “Vai bailar Carmiña”.

As outras fotos xa foron sacadas no lugar do “Campo dá Rega” onde se celebraban as verbenas e no atrio de Cervás, quizáis nun día de San Pedro.

martes, 1 de diciembre de 2009

"PEPE COIRA" - Músico de Chanteiro




Naceu Pepe Coira en plenos "Anos dá fame", alá polos anos da Segunda Guerra Europea.
De pequeno, facía o que nos era común a todos os nenos de Chanteiro: correr, xogar, botar a flotar os barquiños feitos de madeira ou de casca de piñeiro e noces, nos ríos-lavadoiros de Outeiro, Grela, Xurxo ou Cal. Iso cando non estaban as mulleres lavando e tendendo a clareo.
Ao redor dos oito anos marchou a vivir
a Ferrol, por razón do traballo do seu pai. Pero seguía vindo a Chanteiro, a casa da súa avoa Amalia, case todos os fins de semana e en vacacións.

Gustáballe moito a caza de paxaros. Para iso usabamos unhas paxareiras feitas de carabullos de bimbio que armabamos nas hortas poñéndolles unhas faragullas de pan de mai
nzo ou grans de trigo.
Nelas apresabamos merlos e gorrións principalmente.
Pero "Pepiño de Coira", destacaba sobre todo no uso do "tirabalas ou tirachinas", que construïamos tamén cunha "galla" apropiada de r
ama de árbore, dúas tiras de goma extensible e unha banda de coiro onde se puña a munición que era normalmente pedreciñas, aínda que Coira chegou a usar anacos metálicos, para facer mellor impacto.
Os gorrións grosos, estorniños, merlos e pombos caían a ducias das árbores, cables do tendido, postes e ata ao voo. Tambien caían algunhas lámpadas do alumado, principalmente as fundidas para que fosen repostas.
A puntería de Coira era fabulosa, non fallaba tiro. No inverno cazaba avefrías para comer fritas e asadas.

Pero, aparte de tod
o isto prestáballe especial atención á música, sempre de oído.
Collía calquera instrumento, aínda que fóra de xoguete e empezaba a sacar notas e melodías.
Sabíase que viñera Coira porque sentíanse sons musicais na cas
a da avoa Amalia, no lugar do Outeiro. Podía ser a harmónica, punteiro, acordeón, gaita, frauta ou saxofón.
Á gaita téñolle feito eu os roncóns de canas que tiña Amalia na súa horta e as palletas de pel da dura cana dos mangos das escobas, ben desbastadas con anacos de cristal e colocadas sobre un canutillo de lámina de aluminio e recubrindo logo con fío. Así
se aforraba de compralas en Montalvo en Ferrol.

Aos doce ou catorce anos era Coira "O Mago da Harmónica" que participaba nos concursos das emisoras de radio: "Camino a la Fama" de Radio Ferrol e "Desfile de Estrellas" de Radio Nacional de España en Coruña. Triunfaba nas eliminatorias e conquistaba os trofeos e títulos finalistas.

Eran famosas as súas interpretacións de "Capricho Tirolés" e a polka do "Barril de Cervexa", máis coñecido en Ferrol como "Galatea", xa que se cantaba con esta letra: "Ti Galatea/ es o barco mellor/ que se cimbrea/ desde babor a estribor/ ...."
Ademais Coira tamén participaba nos festivais do Jofre, Rena, etc.
Despois coa gaita xa actúaba en romarías, alboradas e pasarrúas. E ademais onde fose preciso armar argalladas en tascas e charangadas.
Nin que dicir que tamén actuou en moitas Agrupacións Folclóricas e Coros de Ferrol e comarca.
A súa fama levoulle a fichar así mesmo en "Cantigas dá Terra" de Coruña. E esta insigne formación galega mandouno a Francia como mestre gaiteiro da "Casa de Galicia" en París.



Alí pilloulle a revolta do "Ma
io do 68", e ao volver a Ferrol pasou uns días detido na Comisaría, onde foi interrogado das súas actividades en Francia. Todo iso a pesar de que o seu pai era militar de Infantería Mariña e mutilado no bando de Franco.
Pepe Coira traballou de cristaleiro pero o compaxinaba actuado como músico en grupos e orquestras tales como o "Grupo J-5", "Sensación", "Ruada" e outras máis. Aquí xa empregaba como instrumento o saxofón, aínda que temén facía exhibicións de frauta, gaita e harmónica. Tal como ségueo facendo aínda.
Porque actualmente e en idade de xubilado, segue actuando no trío "La Clave", con ocupación e contratos continuados, sen que lle afecte para nada a actual crise.
Os seus boleros, merengues, pasodobres, guarachas e muiñeiras arrasan nas salas de festas, verbenas, vodas e guateques nos centros da terceira idade.



"A VOLTA DE AMALIA"
Falando de Coira non se pode deixar de mencionar á súa avoa "Amalia".

"Amalia" era unha viúva entrañable, festeira e parrandeira.
Na súa casa do Outeiro chanteirés era onde Coira ensaiaba a súa música e tamén onde "Lolo do Outeiro", fillo de Amalia e tío de Pepe Coira, preparaba os dispositivos para os famosos en toda a comarca "Antroidos do Carnaval".


Ademais a Casa de Amalia era tan coñecida que daba nome a unha das principais curvas da estrada de Chanteiro, a que dá entrada ao mesmo camiño do Outeiro, coñecida devandita curva como "A Volta de Amalia".

Aquí temos a foto de Amalia bailando co meu avó Manolo Rebón e o meu pai Sotero. Por detrás están as gaitas de Coira e outro compañeiro nun día da Festa da Mercé, ao redor de comezos dos anos sesenta do pasado século XX.




.

miércoles, 28 de enero de 2009

Memoria do fusilamento no 1938 da mugardesa AMADA GARCIA RODRIGUEZ

Recordos
Nos longos faladoiros das noites invernais, anos 50 sen radio nin TV, en casa dos meus avós en Chanteiro, ademais de xogar á brisca e tomar algo, familiares e veciños comentaban e sacaban a rememorar as atrocidades e escarnios da represión franquista, sempre en voz baixa polo costume e temor a ser delatados.
Na miña atención de neno, causaba un tremendo impacto os relatos comentados, entre os que sobresaía a historia do fusilamento da moza mugardesa "Amadita", que dicían fose asasinada acusándoa de bordar unha bandeira republicana.

FOTO: Susete Ferrol, 27 Xaneiro 2012

HOMAXE A "AMADITA" DE MUGARDOS

Ferrol, 27-01-2008

Gabriel Toimil e a súa familia recordaron a figura da súa nai, fusilada no ano 38 no castelo de San Felipe.Do acto dan conta diversos xornais:
Diario de Ferrol e La Voz de Galicia, entre outros.

Caraveis vermellos e bandeiras republicanas combateron a choiva no castelo de San Felipe para honrar a memoria de Amada García Rodríguez, que aínda que pasou á historia como a muller que bordou unha bandeira do partido comunista de España, a realidade di que morreu por ser unha muller politicamente activa, boa oradora e toda unha líder, cuestións que non aceptaron os sectores máis conservadores da sociedade mugardesa.

O fillo, Gabriel Toimil, que perdeu á súa nai cando só tiña tres meses de idade, estivo presente neste acto, xunto á súa filla e demais descendencia, deixando no acto algo máis que un recordo, moito sentimento e agarimo para unha muller que foi fusilada en San Felipe xunto a outros compañeiros.

Sobre o lugar que despediu a Amada, depositaron ramos e coroas a Asociación Memoria Histórica Democrática de Ferrolterra, Fuco Buxán e o PSOE, ademais da do seu fillo e familiares, na que destacaba o lema “Liberdade e Democracia”.
FOTO: Susete Ferrol 27 Xaneiro 2012

O castelo acolleu neste septuaxésimo primeiro aniversario do falecemento de Amada García a numerosas persoas, entre as que se atopaban representantes de entidades e grupos políticos como EU e BNG.
Nun emotivo discurso, prologado pola música do gaiteiro Tonecho Varela que entoou a peza de Fachendosos Henríquez “Mariquiña Puga”, Gabriel Toimil recordou á súa nai e aos seus compañeiros pero tamén a quen foron os causantes do fusilamento dunha muller que, no momento do seu xuízo, levaba en o ventre ao propio Gabriel.

Así, puxo nome aos “asasinos e delatores” e citou, tal e como recolleu a súa nai nunha carta dirixida ao seu marido, ao alcalde de Mugardos, Manuel Vázquez Fariña (de quen Amada consideraba que actuou por vinganza ao ser rexeitado cando “tiroulle os tellos”, sinalou o seu fillo), Manuel Fontán, Esteban Cortizas, Eduardo e Venancio Porta, Xosé Cartelle, Juan Rabina e Bayolo.
A vila republicana de Mugardos, como recordou o fillo da homenaxeada, “volveuse fascista” e puxo ante os fusís das hordas a “Amadita”.

Moitos foron os que recordaron a esta muller, símbolo de todas as mulleres de Ferrolterra que foron represaliadas pola ditadura franquista. A presenza de mozas descendentes desta mugardesa asegura a Amada un posto importante na súa memoria e na colectiva.

BIOGRAFIA
Amada García Rodríguez (Mugardos, 1911 - Ferrol, Xaneiro de 1938).
Militante comunista na vila galega de Mugardos, detida cando estaba embarazada, foi fusilada así que tivo o seu fillo, en Castelo de San Felipe, xunto a outras sete persoas, polos militares franquistas alzados contra a legalidade republicana.

Amada García era unha moza militante do Partido Comunista na vila de Mugardos, preto de Ferrol (Galicia).
Activa na súa militancia, protagonizaba mitins, comicios e outras actividades raramente asumidas por mulleres, o que provocaba o escándalo dos sectores máis reaccionarios da sociedade da altura.

O acceso ao poder dos falanxistas e militares fascistas que protagonizaron o golpe de estado liderado polo xeneral Francisco Franco en 1936 deu pasaxe a unha enorme represión en toda Galicia, en especial dura e extensa na comarca de Ferrol.

Centos de persoas morreron nela sen xuízo ou con farsas procesuais orientadas á punición por motivos políticos.
Amada foi detida cando se atopaba embarazada, o que fixo que o seu consello de guerra e posterior execución aprazásese ata o nacemento do fillo Gabriel.
Á espera dese momento, estivo presa no Cárcere de Mulleres de Ferrol, ata ser conducida a Castelo de San Felipe, prisión militar en as marxes da ría de Ferrol.
Alí foi executada, dous días despois de ter o fillo, por un pelotón de fusilamento en xaneiro de 1938, no mesmo día en que tamén foran asasinados, no mesmo lugar, outras sete persoas da mesma comarca:
Juan Xosé Teixeiro Leira, Xosé María Montero Martínez, Anxo Roldos Gelpi e Antonio Eitor Caniza, de Mugardos; Ramón Rodríguez López e Xaime González Pérez, de Ares; e Xermán Lopez García, de Cabanas.

O consello de guerra que lle foi imposto estivo cheo de irregularidades, incluídas declaracións falsas asinadas sen saber por testemuñas analfabetas e ameazas e multas ás testemuñas da defensa.
Fontes orais afirmaron que houbo un movemento de solidariedade entre os presos para evitar o fusilamento da moza mugardesa, e que inclusive os soldados tiveran que repetir os disparos, tras ter evitado alcanzala no primeiro refacho.

Quedando só ela en pé, o oficial ordenou, moi enfadado, repetir o lume contra a muller, que caeu ferida de morte.

Amada García figura xa na recente memoria histórica de Galicia.
A súa filla primoxénita, influída polo clero volveuse monxa, mentres o recentemente nado, Gabriel, entregado primeiro ao pai, foi para rematar criado por unhas tías moi católicas.

A irmá de Amada entrou no mosteiro de Eiris, mentres unha amiga da nai, María Xosé Leira, abandonou Galicia tras serlle conmutada a pena de morte por ter bordado unha bandeira comunista e ser fusilado o marido, un mestre de escola da comarca.

Na actualidade, o fillo de Amada, Gabriel, visita todos os anos o muro de castelo onde a nai foi fusilada, mentres continúa a denunciar e difundir o acaecido á súa nai, e a falta de recoñecemento das institucións actualos para as vítimas do fascismo en Galicia.

Outras Webs e Blogues fanse oco deste feito.

lunes, 7 de abril de 2008

MANOLITA PITA: Vocalista-animadora chanteiresa en los años de la postguerra


Eres tú la vocalista
verdadera animadora
de la gran Orquesta Leira.
Eres por guapa la reina.
oir tu voz enamora.
.
Dulce está en el recuerdo
un canto que se caldea
en tu tierra de Chanteiro
donde allí cantaste al viento
"Campanitas de la aldea".
.
Tus muchos admiradores
al micro te quieren ver
oirte en "Santander,
eres novia del mar".
.
Y con el traje de luces
debajo del cielo azul
sentir aquél "El mar y tú
que me habeis hecho llorar"
A.D.R.

Manolita Pita Solla, joven de familia humilde, demostró tener facultades para cantar en los años difíciles para la subsistencia, al final de la contienda in-civil.

En esa época heroica, donde incluso estaba prohibido poseer los rudimentarios aparatos de radio, pues los requisaban, la gente olvidaba sus penas cantando y silvando.
.
Se cantaba en las casas haciendo las labores domésticas. Algunas mujeres lo hacían abriendo las ventanas mientras aireaban las sábanas que colgaban para coger el sol.
Se cantaba tambien en los lavaderos y fuentes públicas, trabajando en la huerta y pastando las vacas.

Ni que decir que se cantaba tambien en las tabernas y reuniones familiares y, por supuesto, en las verbenas, bailes y celebraciones.
El canto unía a las gentes en grata confraternización.
.

GRAMOFONOS Y FONOGRAFOS
Se aprendían
las canciones de unos a otros y escuchando los discos de pizarra y luego ya los de pasta de resina de vinilo, en los gramófonos y fonográfos de esta época.

Estos aparatos de enorme bocina como altavoz, usaban un brazo con agujas metálicas que había que recambiar para cada reproducción del disco, pues sufrian desgaste en su recorrido por el surco espiral, al girar el disco impulsado por una cuerda acerada enrrollada como la de un reloj, que se accionaba con una manivela.

Los aparatos éstos eran simplemente de mecánica-acústica, despues vendrían los eléctricos, electrónicos, magnéticos, ... hasta los actuales de laser, por rayos de luz y sin contacto físico.
¡Y lo que nos deparará el futuro!,
.
Pero, ¡qué tiempos aquellos!, no todo el mundo tenía gramófono. Eran contados. Fueron pioneros los de Alfredo Rebón, Chelo do Rodeiro y en la tienda de Dolores da Fonte.
Pues, escuchando estos artefactos y con la letra copiada en un papel (también se vendían cancioneros) y poniendo voluntad y entusiasmo a tope, se aprendía a cantar.
.
Apareció entonces Manolita, destacando con su voz melodiosa, y como a la gente le gustaba oirla, la animaron a que cantara en los bailes del "Salón La Palmera" de Peinado.
Allí actuaba en principio cantando "a pelo" y "a capella", y auxiliándose con una bocina de cartón y luego metálica que se usaba a modo de altavoz o altoparlante.

Se movía con soltura en el palco, manejando las maracas al estilo de Machín.

En aquellos tiempos y favorecido por la existencia de la Banda de Infantería de Marina, se formaron abundantes orquestas de música en Ferrol.

Fue también por esa época cuando se utilizaron por las orquestas los primeros equipos de amplificación del sonido a base de válvulas o lámparas electrónicas al vacío.

El empresario del salón de baile "La Palmera", Glicerio Peinado en combinación con la firma ferrolana de electrónica Eleuterio, disponían de varios equipos de amplificación que alquilaban, instalaban y mantenían con esas orquestas.

Peinado tuvo contrato con varias, acabando por atender ultimamente el equipo de sonido de la mugardesa "Orquesta Iris".
.
Las orquestas fichaban a los vocalistas y animadores igual que ahora a los futbolistas.

Eran famosos los nombres de Santy Par, "Tanguitos" Manolo Martínez, Vergara, incluído también Pucho Boedo.

Los componentes de las orquestas vestían uniformados y el animador se diferenciaba en el traje.
Fue Glicerio Peinado el que dió a conocer a Manolita Pita entre los directores de orquesta ferrolanos. Le hicieron algunas pruebas que superó positivamente y acabó siendo la vocalista animadora de algunas orquestas ferrolanas, entre las cuales estaba la Orquesta Leira.

El director, músico y compositor Gumersindo Leira se interesó por ella y la integró en su conjunto musical.
.
El maestro Leira también dirigió durante una temporada el decano coro ferrolano de "Toxos e Froles".

Trabajaba en Bazán y estaba casado y con hijos. Pero, lo que son las cosas, Gumersindo Leira de ser su diector y protector, acabó liandose con Manolita Pita que se convirtió en su amante.

Por esta circunstancia, el Maestro Leira se vió en la dramática situación de llegar a abandonar a su esposa e hijos. Y se fue a convivir con la animadora-vocalista, primero en Ferrol y despues en Chanteiro.
.
Buena persona este Gumersindo Leira, construyó personalmente una casita en Chanteiro para dejársela a Manolita, a quién le llevaba bastantes años pero respetó y atendió bien.

Venía de su trabajo en Bazán, desde Mugardos a pié, cargado con material para la obra de su casita y durante muchos años además tocaba el saxofón en los bailes de Cervás y Chanteiro.
Al fallecimiento de Gumersindo Leira, Manolita se marchó de Chanteiro para Ferrol donde todavía reside con una edad que se va aproximando al siglo.
La “voz de oro” de los años cuarenta
La cantante chanteiresa en el curso de una actuación en el Parque Municipal en los años 50
REPORTAJE DE "Diario de Ferrol", el 5 abril 2009.
PIONERA > Manolita Pita, la única mujer de la zona que en la postguerra se subía con una orquesta (Leira) a cantar en las fiestas campestres

Manolita Pita, nacida en Chanteiro en 1927 , de familia humilde y numerosa, fue llamada “la voz de oro” en los años cuarenta/cincuenta. Era la única mujer de esta comarca que se subía a los palcos de las fiestas campestres, alineada siempre, como animadora, con la “Orquesta Leira”. Con unas singulares dotes naturales, alma de artista y ambiciones de triunfar, su trayectoria se vio frenada, no obstante, a los seis o siete años de ejercicio, por mor de una relación sentimental con el maestro Gumersindo Leira, director de la orquesta.
El romance no fue bien visto socialmente (no hay que olvidar la época en que se sitúa este episodio) y Manolita, afectada por todos los chismes y cotilleos al uso, acabó desmotivada y abandonando. No resultó dañada, sin embargo, su relación. “Viví con Leira veinte años, hasta que falleció. Fue muy bueno conmigo”, dice, aunque este tema le dejó tan marcada que todavía hoy le provoca cierto rubor abordarlo. Actualmente está casada.

Jorge Pita Gonzalez familiar sobrino, nos comenta: "que a día de hoy Octubre 2010, ya en silla de ruedas, pero con un espiritu fuerte... hace poco le hizo una entrevista una emisora local, ademas de hacer un cd recordatorio, con canciones de aquellos años... cantadas por ella".
FALLECIDA:  Entierro 3 febrero 2015, en San Mateo - FERROL.

miércoles, 9 de enero de 2008

"O Minero" - Chanteirés que queimaba dólares para prender o tabaco

Argemino Rebón Cartelle, nacido a mediados da década de 1880 (Século IXX), era membro da coñecida familia chanteiresa dos Rebóns.

Como a maioría dos homes desa época, xa ao final da decadencia colonial, emigrou aos Estados Unidos.
Alí levou unha vida de solteiro vividor.

Non fixo gran fortuna, pero regresou a España con algúns dólares que foi "queimando" en bebida e tabaco.

Aquí botou unha época de fanfarroneo e borracheiras.
Os billetes de dólar usábaos para prender lume aos cigarros, ante o pasmo e envexa xeral.

Segundo apréciase na foto, era de boa presenza e cos ollos verdes, por iso non lle faltaban mulleres que el ía refusando.
Unha, Carme do Bar Tropezón da época, ofreceuse a comprarlle todos os día un paquete de tabaco se casaba con ela.
Pero, nada. Permaneceu solteirón ata unha certa idade.
E entón, acabados xa os dólares e baixados os fumes xuvenís, arranxou o seu casamento con Dolores dá Biscaia, maior que el e non moi agraciada fisicamente.
A Biscaia coidouno como a un rei, con boa comida e bebida.
Sempre andaba coa camisa aberta sen abrochar, lucindo o peito. Tanto no verán como no inverno.

Era traballador e aparte de fumar e beber, emocionáballe o Xogo da Lotería.
Pero nunca enganchou un premio grande.
Compraba a prensa a diario e aos domingos ademais encargaba os desaparecidos "Diario Pueblo", "7 Fechas" e a "España de Tanger".

Gozaba como bo chanteirés nas festas da Virxe da Mercé. E aquí sempre había que cumprirlle o seu ritual, que consistía en que a orquestra actuante debía interpretar un par de veces nas verbenas a canción de "A Vaca Leiteira".

As Comisións de Festas, presididas polo Moreno ou Cané, xa se puñan de acordo coas orquestras para isto.

E cumpríano con devoción, principalmente tratándose de Orquestra Lamas "La Piña", a preferida da veciñanza.
Ao seu director o Mestre Lamas de Pontedeume, coñecido como "O Trancho", tamén lle simpatizaba moito aquel Chanteiro dos anos 1950-60.


A VACA LEITEIRA